EUSKARALDI OPAROA

Egunotan, han-hemenka ari dira egiten tokian tokiko euskaraldiaren aurkezpenak. Dakigunez, aurtengo euskara-egunaren aurreko hamar egunetan, bai eta euskara-egunean berean ere, hainbat ekintza burutuko dira euskararen alde, eta, horietatik eraginkorrenak-edo, hamaika egun horietan zehar, hots, 264 orduz edota 15.840 minutuz, nahiago bada, bizi eta prest ariko diren milaka aho-belarriak izango dira.

Jakina, aho-belarri horiek boluntarioak izango dira, militanteak, eta musu-truk jardungo dute mingaina astintzen nahiz adi-adi aditzen. Baina gainerako ekintza puntualetan, gehientsuenetan, segur aski, euskal kulturaren sortzaile asko eta asko ibiliko dira lanean; kantuan, dantzan, bertsotan… Eta, noski, lana denez, beren diru-sarrerak izango dituzte ordainetan, oro har, denon sakela komunetik ordainduko zaizkien sosak, hain zuen.

Agerian denez, aurton, euskaraldi oparoa izango dugu azaren aroaren bueltan; batzuek, hori bai, askoz ere oparoagoa bestetzuek baino, baina, tira, horrela izan da beti, ezta? Hala ere, oparotasun horrezaz harago, euskarak ez dirudi hainbeste irabaziko duenik, ez denboran, behintzat. Oraino, euskara-eguna ospatzen denetik, 364 egun izan ditu urtero-urtero irabazteke (365 bisurteetan), eta, aurten, oraindik ere 354 faltako zaizkio urte biribila osatzeko (horrela jarraituz gero, 2020an eta hortik aurrera lau urterik behin, 355).

Gainera, ahobizi eta belarriprest arituko direnek, kontatu didatenez, bereizgarria eramango dute paparrean, itsaskin bat edo, elkar ondo identifikatu eta hanka sartzerik ez egiteko. Eta itsaskinok ere merke-merke irtengo zaizkio euskaraldiari, norbaitek debalde ekoitziko baititu, diot nik. Zehapen horrek gogora ekarri dit gaztetako garai hura, laurogeiko hamarraldia, denok paparrean EHEren txapa eta eguzki antinuklearra, besteak beste, luzitzen genituenekoa. Lehengo lepotik burua, beraz.

Euskaralditik at, baina, milaka euskaldun biziko gara gure egunerokoan, gaur bezala egun horietan ere, euskaraz, itsaskinik gabe paparrean, eta aparteko irabazpen ekonomikorik jaso gabe. Bolo-bolo ibiliko dugu euskara ahoan, eta fin-fin entzungo ondokoari, horregatik aparteko meritu eta goraipamenik eskuratuko ez badugu ere, eta urte biribila osatuko dugu euskaraz, iaz bezala, eta, dena ondo bidean, datozenak bezalaxe ere. Eguneroko bizimodu euskalduna egiten dutenak, duzuenok, dugunok eraikitzen ari gara Euskal Herria; unerik une, uneoro, etenik gabe.

Maiz, pentsatu ohi dut euskaldunok oso folklorikoak garela, gustatu egiten zaigula gure identitatea mozorrotu eta errealitate paralelo bat sortzea bizi dugun errealitatearen parean, egiatan, berau aldatu eta era koherente batean bizi beharko genukeenean; euskaratik eta euskaraz, 365 egunez urtean (366 bisurtetan).

ALDARRIKAPENA, GAINBEHERA?

Irudipena dut, egungo gizartean, krisi sakon eta luze batetik atera ezinik gabiltzala, eta ez naiz ari krisi ekonomikoaz soilik. Balio material eta materialistetatik harago doan kontua da, dudarik gabe. Gizartearen balioez ari naiz, gizakiarenez.

Aldarrikapen sozial edo soziopolitikoak, baita kulturalak ere, gainbehera bide datoz aspaldion. Irudipena dut inor gutxi mugitzen dela besteren kontuen alde, inor gutxi dagoela prest bere denbora apur bat, eta are gutxiago dirua bada, inoren edota ezeren alde emateko. Niri bost! bihurtu da norbanakoaren bizi-filosofia; jendarterik ez, norbera nagusi.

Lehengoan, independentziaren aldeko kontzentrazio txiki bat ikusi nuen, herri txiki batean, asmo handi bat helburu: Euskal Herriaren independentzia. Bertan kontzentratuak zirenak ez ziren 30etik gora izango, milaka gutxi batzuetako biztanle kopurua duen herrixkan. Ziur nago herri horretan, independentziaren alde edo kontra bozkatzeko aukera emango balitz, askoz gehiago liratekeela aldekoak kontzentrazioan ikusitakoak baino. Baina horiek guztiak ez ziren bertaratu, ez zuten argazkian irten nahi izan, antza. Neu ere ez nintzen kontzentrazioan izan, eta izan, banaiz independentziaren aldeko, baina herrixka horretatik pasatu baino ez nintzen egin, beste norabaiteko bidean, eta ez nintzen bat-batean geldituko parte hartzeko.

Gaur ere ez naiz Bilboko kaleetan izango, eta badakit milaka asko elkartuko direla pentsio duinen aldeko manifestazioan, minutu gutxiren buruan. Bilbon nago, etxean, eta ezer gutxi kostatuko litzaidake zertxobait apaindu eta manifara jaistea, baina nekatuta nago, gogaitu samar, bizitza oso bat aldarrikapenik aldarrikapen ibiltzeak zeharo nekatu bainau dagoeneko. Bihar ere ez naiz Larrabetzura joango IN-DE-PEN-DEN-TZIA aldarrikatzera, oihukatzera, lagun eta ezagun asko bertan izango direla jakin arren.

Krisi sakon eta luze batetik atera ezinik gabiltza, ala neu nabil? Gizartearen balioak galdu dira, ala neuk galdu ditut neureak? Aldarrikapena gainbehera dator, ala ni neu? Ez dakit, bada.

Nekea, nagia, ezina, dena da bat nigan.

MAITE DITUT, MAITE…

Ikaragarri gustatzen zaizkit udaberri aurreko egun hauek. Egun eguzkitsu bezain hotzak, biziaz beterikoak. Fruta-arbola batzuk jada loretan daude, txoriak txioka entzun daitezke beraien adarretan, eta mimosen horitasuna histuz doa. Udaberriaren ateetan gaude, ezbairik gabe, bizi berriaren hastapenetan.

Asteburuon, lorategiko arbola eta zuhaiztiak inausten ibili naiz, adaxka zaharrak kimatzen, kimu berriei bidea errazteko. Ez didate bat ere protestarik egin, nik min egingo banien ere; ez diete artaziei beldurrik erakutsi, ezta erresistentziarik agertu, erretxina-malkorik bota gabe.

Eta orduantxe jabetu naiz, urtero-urtero legez, zenbat maite ditudan, maite, neure landareak, urtarorik urtaro, urterik urte, laguntzen nauten bizilagunak; bizitza uneoro berritzen dela erakusten didaten lagunak, derrigorrean buka eta hasi ibili beharra dudala diostatenak.

Maite ditut, maite, neure landareak, eta beraien ongarri izaten bukatu nahi nituzke neure egunak, diosalerako unea ailegatzen zaidanean.

IDAZTEAREN PLAZERA

Ostera ere, betiko plaza honetan nago. Ohiko jarlekuan jarri, patrikatik segapotoa atera eta idazteari ekin diot. Zer? Zertaz? Nori? Ez dakit. Zertarako, ordea, badakit; edo zergatik, behintzat.

Idazteak erlaxatu egiten nau, asebetetzen ez nauen errealitatetik atera eta gusturago sentiarazten nau. Espazio eta debora koordenadetatik atera gabe, bitxia, baina bestelako errealitate batera narama, garraiatuta bezala; “orri” zurira, xede zehatzik gabe sortzen ari naizen testura, abstrakziora, erlaxaziora...

Zorionez, gainera, telefonoari begira ikusten nautenek ez didate enbarazurik sortzen, ziurrenik, guatxapean-edo ari naizelakoan, eta ez molestatzearren. Zorionez, atzera ere, eramangarri bihurtu da plaza aldeko tartetxo hau, umeak kaleratzearren, sozializatzearren, derrigorrean igaro beharreko tartetxoa. Zorionez, ostera ere, telefonoak salbatu nau, askatu nau, beste egun bateko apatia sozialetik.

Mila esker, berriz ere, telefono maitea.

BURUJABETZA

Hau guztia kaka putoa da, urtero-urtero errepikatzen den kaka putoa.

Famili konpromisoek horixe dakarte gehienetan: errepikapen hutsa, aldizkako ohikeria, asperraldi programatua; hots, kaka putoa.

Zenbat otortutan egoten gara konpromisoz, kunplitzera joanda, familia delako eta, nolabait, egon beharra dagoelako? Uf! Hainbatetan, eta ez Gabonetan bakarrik, oporraldietan eta zenbait asteburutan ere bai. Eta umeak dauzkagunok are gehiago, azken finean, umeak ez baitira gurasoonak bakarrik. Gureak ez ezik aitaita-amamenak, izeko-osabebak eta besterenak ere izaten dira eta, jakina, kunplitu egin behar.

Eskerrak halako ahaideak behar ditugunean, umeak norbaiten ardurapean uztekotan edo, bada, diodanez, eskerrak hor dauden, laguntzeko prest. Baina, zerbitzu horren ordainetan, noski, honelako esklabutza uneak jasan behar, eta, gainera, esker onez.

Bistan da bizitza honetan, guraso izanez gero behintzat, birritan askatu beharra dagoela, birritan norberaren burujabetzaren alde egin behar; batean, gurasoengandik askatzeko eta, bestean, norbere seme-alabengandik berengandik.

DENOK GARA TURISTAK, EZTA?

Uda honetako hizpide bakarra dela dirudi turismoak. Interneten, behintzat, nonahi aurki ditzakegu gai honen inguruko iruzkinak; gehientsuenak turismo masiboaren aurkakoak, edo, nahiago bada, turisten masifikazioa gaitzestearen aldekoak. Horren harira sortu berri dugu kontzeptu berria, #turismofobia, egunotan bolo-bolo dabilena.

Jakina, polemika honetan, hona datozen turistez ari gara, Euskal Herrian pairatzen ari garen turismoaz, munduan bestelako turismorik ez balego bezala; edo, areago, turistak besteak baino ez balira bezala. Baina ez da horrela, bada bestelako turismorik, bestelako turistarik, eta, gustatu edo ez, denok gara turistak, turismo masiboaren kontra ari garen guztiok ere bai.

Horregatik, eta norberaren koherentziaren izenean, ezer kritikatzen hasi aurretik, aztertu egin beharko genuke gu geu ezer horren zati garen edo izan garen inoiz. Hau da, hain erraz errefusatzen dugun turismo masibo hori, hein batean bederen, ez al dugu guk geuk bultzatu edo lagundu, turista gisa zein turista-hartzaile gisa? Ni baiezkoan nago, eta horregatik kostatzen zait hainbeste turisten kontra jartzea.

Gehienbat, kostaldean pairatzen ari garen turismoaz ari garela esango nuke nik. Bada, geure zilborrari begiratu ordez, hobe genuke Kantabriako nahiz Landetako kostaldeei begiratua eman eta erreparatu zenbaterainokoa den euskal kolonia leku horietan; ikaragarria da zenbat euskal herritar, euskaldun asko tarteko, topatu daitezkeen bertan.

Izan ere, denok gara turistak eta, beste turista batzuekin batzen garenean, masifikatu egiten dugu opor-lekua, nahi gabe, konturatu gabe, baina egin egiten dugu, eta, beraz, orain hain erraz kritikatzen ari garen fenomeno hori guk geuk ere sortu izan dugu, urterik urte, Espainiako eta Frantziako hainbat tokitan. Orain, geuri dagokigu jasatea.

EUSKAL HERRITARRAK EUSKALDUNA BEHAR LUKE

Euskal herritarrak euskalduna behar luke, berez. Hitzen etimologiari erreparatuta, hala behar luke, bai, baina euskaldunok badakigu ez dela horrela; ez beti, behintzat.

Euskal herritarrak, ordea, ez dakit ote dakien horrela behar lukeela, behar duela, horrela dela, alegia. Baina bada. Nik horretan ez dut ezelako zalantzarik.

Nire ikasle erdaldun batzuek, euskara ikasten ari diren batzuek, esaterako, ez dakite euskal herritarra eta euskalduna bereizten. Inoiz edo behin, nik guraso euskaldunak dituzten galdetuta, berehala baietz erantzun didate, euskaldunak direla. Nolabait, azkar batean argitu nahi izan didate ez dutela guraso kanpotarrik, bertokoak baizik.

Gerora, euskaraz badakiten galdetuta, ostera, ezetz erantzuten dute; ez gurasoek, ez aitona-amonek. Eta beraiek, gainera, bertokoak direla, berton jaioak. Eta orain hasi direla euskara ikasten, orain, helduaroan, konturatu baitira lanpostu askotarako eskatzen dutela jakintza-maila bat edo beste euskaraz.

Nik, orduan, neure baitarako pentsatzen dut non egon ote diren bizitza osoan, Euskal Herrian edo non. Berton sortu eta bizi izan badira beti, zer atxikimendu falta izan ote dute euskararen beharrik ez sentitzeko?

Izan ere, ni neu eurak baino askozaz ere zaharragoa izanik, aspaldi konturatu nintzen euskaraz ikasi behar, ikasi nahi nuela, edo, bestela, Euskal Herritik kanpora alde egin beharko nuela, berton jaio eta arbaso guztiak bertokoak izan arren.

Orain, euskara ikasita, egunero-egunero ahalegintzen naiz euskaraz bizitzen. Orain, euskal herritar euskalduna naiz, behar nukeen eta behar dudan bezalaxe, hain justu.